اوراد

منبع : مجله ی " نوشتا " شماره ی دوازدهم ؛ میثم ریاحی

sharveh — Sat, 19 Dec 2009 18:07:18 GMT

امروز وقتی با پلک هام

کَلنجار می روم و

در تَوَهم تو با بادبادک هایمان می خوابم

درست

یک سال دیگر از / لُکنت عقیق ماست

که من این جا ، از پنجره ات

که اخم کرده میان دستانت

از بُرج ها

که خستگی ِدور اند

اُفتاده تر از لبهات

که توت فرنگی ِهوا اند

در هوای گنجشکی که خواب قبر ِکاج را می بیند

دورم از پوستم و

سرگردان در یک شاخه ی ریحان

چشم هایم

مُتزلزل شده اند

حالا

در استخوان های شکسته ی آسمان

و بدن لهیده ی ابر

در دهان یک ماهی ِمُرده که جُنبنده به عمق می رود

به عمق می روم و

دور می شوم از تکه هایم در استکانِ قهوه

و گل های سرخی که

روزنامه های عصر را می پذیرند

باور کنید

مهم نیست که صدای آبشار

از خواب ِسنگ می آید

و پهلوی صبح

در بغل آب

جنازه ی رودخانه را می برند

هنوز ، لابه لای صورت ام

به شکل چشمه ای که عزای تابستان دارد

ما / دوباره در گریه ها

چهره ای

از انگشت های شبانه داریم

و تو

به لحن زیبایی

روی آوازی گم / در پیشانی ات ، می خندی

می رقصی

برقص !

بگذار بگویند

که کسی

در مجلسِ ترحیم خود ، قصد خودکشی دارد !

این شعر در جن و پری

شعری از میثم ریاحی

sharveh — Sun, 22 Nov 2009 22:18:18 GMT

سنگ به سر ِدنيا

سَر كه نمي شود

مي گذرانم رگ هايم را

در لكه ي باران و

عطر كهنه ي بره ها

وقتي در گلويم

مانده ام در كاسه اي و

شاهپرك هنوز نمي داند

در چنار قدم مي زنم

چگونه از شنلي بگذرم

كه جيرجيرك ها

برايش قرآن مي خوانند

اين جا هنوز با صداي گهواره ها

با صداي افتادن دگمه ها

و قنديل ها

به اندازه ي حشرات

با اجازه در كوزه ام به آب مي زنم

مانند كلاغ ها

طلا مي ربايم از چشم ها

و گاه مي نشينم با درخت نقاشي ام

و باور كن هنوز نمي دانم

چرا از وقتي رسيده ام

پُشتم شكسته است

و پشت ديواري كه پشت من است

مردي شبيه كفش دوزك

با عطسه هاي مادرم

بزرگ مي شود

....................................

مجله ی ادبی پیاده رو

www.piadero.ir

دو شعر از دفتر " قدیمی های حالای ماه "

sharveh — Tue, 22 Sep 2009 08:34:18 GMT

میثم ریاحی

ترجمه به سوئدی

سهراب رحیمی

سبز است

جادّه ای که نمی شناسمش

و جهانی که

در ادامه یِ کلاغ هایِ عصر می آید

با همان دَه انگُشتِ حاشیه

و زنی که

مُعطّلِ پرواز است

زیرا خدا

پسرکِ روییده رویِ قاصدک ها بود

و پیراهنم

سنجاقکِ غَریبی ست

که باید کنارِ تیر و کَمانِ کودکی باشد

که سیزدهمین آرزویش

چهاردهمین ماهِ آسمان است

فردا

در جیبِ هر رهگذری که باشد

نیمی سوأل و نیمی عینکِ شکسته است

که میانِ ما وَ آفتاب

در جُنوبی ترین صدایی که نمی آید

نقشِ زمینی را

بازی می کند

که هر روز از تپه ای زرد

با چَمدانی پُر از پروانه

پایین می آید و

با چَمدانی پُر از مرگ

باز می گردد !

Meysam Riahi

Översättning

Sohrab Rahimi

den är grön

den väg som jag inte känner

och den värld

som kommer i fortsättningen av skymningens kråka

med samma tio fingrar vid sidan

och kvinnan

som väntar på flygning

därför att Gud

var en pojke grodd på budbärarna

och min skjorta

är en främmande syrsa

som måste stå vid barndomens pil och båge

vars trettonde önskemål

är himlens fjortonde måne

imorgon

i vilken fotgängares ficka som helst det är

är det till hälften fråga och till hälften brutna glasögon

som mellan oss och solen

i sydligaste ljudet som inte hörs

spelar rollen av en jord

som varje dag

kommer ner

från en gul kulle

med en väska full av fjärilar

och återkommer

med en väska full av död

شعری از میثم ریاحی

sharveh — Sat, 08 Aug 2009 08:57:13 GMT

به من مانند رُخ کدام نگاهِ متمایز می‌نگری

که سرتاسرم بهانه‌های مکرر آب می‌شود

مشرف به آفرینش انار و فرشته‌ای با بال‌های شکسته

که در کبوتری

به خواب رفته و

شکل یک طفل زخمی

با انگشت‌های سبز و چشم‌های ارغوانی دارد

لبی شدیدن سرخ

که در یک نقاشی تند از خاک‌های سرگردان

متراکمم می‌کند و از حفره‌های گرم زمستان می‌ریزد

و رد محوی از هوا از خواب‌های امروز می‌شود

که با سیاه معنای نزدیکی با شقایق

و اسکلت‌های شیرین

و روشنی دارد که در ذکرهایم بسیار تشنه‌اند

در من

دلبسته‌ی جنون و بوسه‌ی بادبادک‌ها چرا

انگشتری که در سینه‌ام گریان بود

هنوز از جادوی اطلسی‌ها

و گام‌های زن

انتظار خون و تداوم اشک از عدد‌های معصوم دارد

زیرا مرگ تبعید به پرنده‌ای شد که تعبیر ماسه‌ها

و تعبیر جغرافیای مُنفجرم در گیاه گمشده‌ای‌ست که بوسه‌ها را

از اصل می‌گشاید برای طفلی که

وقتی از دست‌های گُل افتاد

گُل را پژمرد

اما مُعطر کرد

منبع : مجله ی ادبی جن و پری

شعری از میثم ریاحی

sharveh — Thu, 30 Apr 2009 09:47:18 GMT

مانندِ یک شبح

شبی که می ایستد در دهانِ تو

آنقدر کودکم

که رویِ گریه خوابم می برد

آنقدر ساده ام

که چشمانم از باران

می ریزد و

می شِکَند هر روز

من

بی آنکه نمی دانم رود باشم و

گُذرم

تویِ ذوقِ کسی بزند

تویِ گوشِ کسی مثلِ آسمان بزند

تنها

مانند کسی که از وقتش گذشته است

رویِ سنگی

که از وقتش گذشته است

نیمی چهار و

نیمی هفت

نیمی از پنچ نیمی از خودم هستم

من

آنقدر لُختم

که لَبانم

در هر نگاه

مثلِ ستاره ای

تمایل به خودکشی دارد

همین شعر به کردی :

شێعری بێ ناو

شێعرێک له مه یسه م ریاحی

وه رگێڕان به کوردی: بابه ک سه حرانه وه رد

وه كو تاپۆيێك

وه شه وێك كه ئه وێستێ له ناو ده مي تۆدا

ئه و نه مناڵم

كه له سه ر گريانم خه و نم لێ ئه كه وێ

وه ئه و نه سافيلكه م

كه چاوه كانم له باراندا

ئه ڕژێت و

ئه شكێ هه مو روژێ

بێ ئه وه ي نه زانم ڕووبارم و

تێ ئه په رم

بێ ئه وه ي له شه و قي كه سێ بات

با له بن گويێ كه سێك يا وه كوو ئاسمان

بێكه س

وه كو كه سێ كه له كاتي تێ په ر يوه

له سه ر به ردێ

كه له كاتي تێ په ريوه

نيوێك چوار و

نيوێك حه وت

نيوێك له پێنج نيوێك له خۆمم

ئه و نه ڕوتم

كه لێوه كانم

له هه ر نيگايێكدا

وه كوو ئه ستێره يێ

حه زي

له خۆ كوشتنه

بابک صحرا نورد

به عربی :

ألشّعرُ لَیسَ لَهُ إِسم

ألشّاعر : میثم ریاحی

ألمترجم : عبدالرحمن سیدی

کَشَبَح ٍ

وَاللیلة ً إذ تَقِفُ فِی فَمِکَ

أکُونُ طِفلةًً

أن أنامَ عَلیَ البُکاءِ

وَ أکُونُ ساذَجًا

أن تَمطِرَ عینایَ

تَکتَسِرُ کُلَّ یَومٍ

أنَا

لا أدری أن أکُونَ نَهرا ًو

سََفَری

أن یَضربَ ذائقةَ شَخصٍ

کَا السَّماء یَضرب ُ الاذانَ شَخصٍ

فقط

کَشَخصٍ أن مَضَی مِن زَمَنِه

عَلی صَخرةٍ

أن مَضَی مِن زَمَنِها

نِصفُ الأربَع

نِصفُ السَّابع

نِصفُ مِّنَ الخامِس نِصفُ مِّن نَفسی

أنَا

أکُونُ عَاریاً

أن شَفَتَینی

فِی کُلِّ نَظَرٍ

کَنَجمَةٍ

یَنتَمِئُ إلی الإنتِحار.

عبدالرحمن سیدی

التاریخ : 21 ربیع الثانی 1430

منبع : مجله ی جن و پری

یادداشتی بر شعرهایی از پگاه احمدی

sharveh — Wed, 25 Feb 2009 10:39:18 GMT

هو

" رویکرد متن به حقیقت "

یادداشتی بر شعر های آسانسور ، یا مُجیب و عاشقانه ی عرفاتِ پگاه احمدی

" افلاطون " مُعتقد است که واقعیت در مرتبه یِ پایین تری نسبت به حقیقت قرار دارد . یعنی از این نگاه باید واقعیت را پشتِ سر گذاشت تا حقیقت - خود - را در برابر آنچه هستیم به نمایش گذارد . بنابراین می توان شعر را حقیقتِ واقعیتی انکار شده دانست . حقیقتِ واقعیتِ جهانِ فرا واقعیت .

در خوانش شعرهای " آسانسور " ، " یا مُجیب " و " عاشقانه یِ عَرفات " (1) می توان به میزان قابل توجه ای پرواز از واقعیت به حقیقت را نظاره گر بود و در ساحتِ کلمه از آنیاتِ شاعر به لایزالِ حقیقتِ انکار ناشدنیِ متن رسید . به عنوان مثال زمانی که شاعر در اوایلِ شعرِ " یا مجیب " با فرم خاصِ خویش و با به چالش کشیدن واقعیت می خواهد حقیقتی گویا دست نیافتنی را برای مخاطب ، دست یافتنی کند و اینچنین با لحنی تازه جهانی تازه را نیز به ظهور برساند و معرفی کند که خود می تواند گواهی بَر فرا واقعیتِ ناممکنی باشد که ممکن می شود .

* زانوهایم را در ماه ِ کامل بغل کنم

همه چیز از حالا نزدیک است

وَ " شمس و طغری " هم ،

زیرا من از کناره ی سینی ها می ریزم اگر دروغ بگویم

زیرا من

مثلث اَم را در خون ، پرت کرده ام

دریا از ایوانم تا زیتون می آید

زیرا حالا ، همه چیز از حالا نزدیک است

وَ من

که تمام ِ سلسله ام تاریک شد ،

تاریخ ام ! " یا مجیب "

« پُل والری » می گوید : " شعر ، هنر زبان است . چرا که زبانی پنهان و مرموز درون زبانِ عادی وجود دارد که کشف آن نیازمند کنجکاوی و تلاشی هنرمندانه است . " " پگاه احمدی " این زبان را می شناسد و هنرمندانه آن را به کار می بندد و از این طریق آثارش را از ظرافت هایی برخوردار می کند که خاصِ خود اوست . مثل وقتی که در پایان " عاشقانه ی عرفات " با زبانی آمیخته به طنزی تلخ می سُراید :

* وااااااااااااااااااااای !

گلوی تاریخی ام از تاریکی ام خفه شد .

دعای عَلقمه هم خواند

به پشت هم خوابید ،

اما شما که پوست ِ ببرید ،

در موزه ی " حیات وحش " چه کردید ؟

شما که مُد بودید !

شما که هی بالا انداختید ،

پائین آمدید وُ دوباره به سقف چسبیدید ...

" عاشقانه ی عرفات"

نکته ای که بیش از پیش به ویژه در شعر های " یامُجیب " و " عاشقانه ی عرفات" او جلب توجه می کند ، زبانِ پنهان و مرموزِ دیگری است که در زبانِ شعر وجود دارد ؛ زبانی که کشفِ آن نیاز به کنجکاوی و تلاشِ مُستمر و بیشتری دارد و حاصلِ تفکّرِ معنوی ست که جاری در مراتبِ سُلوک می باشد و واژگانِ خاصِ خود را می طلبد . این زبان چیزی نیست جز زبانِ عرفان [ و یا چیزی بسیار شبیه به آن ] . زبانِ عرفان ، زبانِ ایجاز است و حالات و ایده ها و انگاره ها از انگیزیسیون مُتعلّق به خود شاعر برخوردار است و بیان آن با کمترین توضیح و بیشترین تاثیر ارایه می گردد . با این حال شاعر در این شعر ها علاوه بر اینکه در عرفانِ تَنیده بر تَنِ مَتن به دنبال تَوسّل و تَوصّل است ، جامعه و اجتماعِ خویش را نیز مانندِ همیشه دخیل می داند و در شعر تَلفیقی از این دو را با هم به تصویر می کشد . به همین دلیل ما با متنی خاص و خاضع و خاطف روبه رو هستیم که نشأت از نوعِ جهان بینی و روشناسیِ شاعر دارد .

اجرایِ شعر آنچنان روان جلوه می کند که گویی با فضایی سهل مُواجه ایم . اما هنگامی که با تأمّلِ بیشتر در شعر عمیق می شویم با فضایی جُنون آمیز و نمایشِ نوینی از قواعد روبه رو ایم که ما را به گُمگَشتگیِ ناگهانی در متن دچار می کند که آفرینشگرِ آن خواسته یا ناخواسته با تَبحّری ناب و نامتعارف مخاطبِ خویش را به مشارکت آنچه که حاصلِ مکاشفه یِ درونی و بیرونی اوست وا می دارد .

* زیرا من بر پله های شکسته ی " سیّد موسا موسوی " – دعا نویس ِ قلعه حسن خان – نشسته بودم وَ فکر می کردم هنوز امیدی هست ...

پس با زانوهایم سینه زدم وَ با صورتم نشستم زیر ِ آب های چهل تاس !

زیرا من باید از " پیشدادیان " تا کنار ِ سینی ِ نعنا درنگ می کردم

زیرا که آفتاب می تابید

وَ یکی از ما هزارتن ، زیباترین زن ِ همسایه بود

حالا نزدیک است

دایره های سرگیجه را دورِ سرم می پیچم با نورِ سرد ِ مایل به آبی ِ کمرنگ

زیرا من باید لای خیزران نفس بکشم

پس می رویم از نِی در گردنم

زیرا مثل خاک منقلبم مثل خاک منقلبم مثل خاک

زیرا فکر می کنم که اجابت شدم

وَ چیزی حک شد برای همیشه بر " شرف ِ شمس " . " یا مجیب "

* ما هیچوقت به موزه نرفتیم ، رفته ایم ؟

از گوش ماهی ها وُ گلویم شروع شد ؟

یا دیگر در این هوای تیغ تیغ

که صندلی هایش به صندلی هایش فشار می آورد ،

" دعای علقمه " ام مُد نبود ؟ ! " عاشقانه ی عرفات "

* از قیچی قوی ترم

وقتی که گربه های مادّه حرکت می کنند

نیاز ِ مهم تری به حس کردن ، به دست ، پوست ، نوشتن احساس می کنم

مربّع ها را برمی دارم در هوای آزاد می گذارم

که مطمئن شوم چیزی

روی مرا نپوشانده ست " آسانسور "

استفاده های بِجا و ارجاعات درونی و بیرونی شاعر نیز در نوعِ خود قابلِ تأمل است . مثلا به کار بردن " دعای علقمه یا صَفوان " (2) در شعرِ " عاشقانه ی عرفات " که بنابر روایات معمولا آن را پس از زیارت مخصوصه روز عرفه و زیارت عاشورا می خوانند و یا به کار بردن ترکیب " هوایِ تیغ تیغ " که متناسب است با حال و هوایِ شعر که ضمنِ اشاره به دیروز ، امروز خود را نیز هرگز فراموش نکرده است :

* چطور فراموش اش کنم ؟

کسی نمی داند که عاشقانه ی عرفات است

یعنی تمام نوحه های پیرهنم پاره پاره بود ؟

و این هوای تیغ تیغ ،

" دعای عَلقمه " ام نیست ؟ " عاشقانه ی عرفات "

و همچنین نامِ " یا مُجیب " که در آغازِ " دعایِ علقمه" آمده است و می تواند حاکی از پیوندهایِ درونیِ خاصِ میانِ این شعر و شعرِ " عاشقانه ی عرفات " باشد :

* یا اللهُ یا اللهُ یا اللهُ یا مُجیب " دعای علقمه "

در بعضی از سطر ها نیز تَواتر و تَرتُّبِ ترکیب ها و واژگان به متن سوایِ مفاهیمِ مدِّ نظر ، فرآیندِ جذّاب و دینامیکی بخشیده است :

* سفیدی ِ گچی ِ خواب ،

سفیدی ِ گچی ِ طاق های گنبدی ِ اصفهان

سفیدی ِ گچی ِ راه راه ِ ترک های ران " عاشقانه ی عرفات "

* زیرا مثل خاک مُنقلبم مثل خاک مُنقلبم مثل خاک " یا مجیب "

چند گانه بودن وَ یا چند آوایی شعر از خصیصه های بارز شعر های " پگاه احمدی" است . شعر او بستر اتفاق های گوناگونی ست و امکان چند تفسیر مختلف را در یک زمان بروز می دهد و به اصطلاح ، معنا را به تأخیر می اندازد ؛ این به دلیل ذاتِ " ضدِّ واقع گرا " سطر ها ست . کلمات در شعر ماهیّت خود را از دست می دهند و جامه ی نو به تن می کنند ، در واقع از واقعیت می گذرند تا حقیقت باشند . یکی از نقاطِ قوّت شاعر نیز همین دست نیافتنی بودن معناست ؛ اینکه مخاطبِ خود را وادار می سازد تا بر سرِ مفاهیمی لغزنده قدم گذارد ، مکانی که در آن گویا ضمنِ یکپارچگی فرم و کمپوزیسیونِ قابلِ اعتنا و تعلیق ، همه ی نظام ها و بطور کُل جهان ، پس از یک فروپاشی کامل ، دوباره شکل گرفته است ، شکلِ بی شکلی . « نوعی دگرگونی ، که نقطه ی رادیکالِ نظام است . جایی که نه قانونی وجود دارد و نه نظام نمادینی . » (3)

* بله لطفا ،

نه اصلا ،

گاهی چرا !

شلوغ تر از شیشه ها

به جایی می رسم که می توانستم

خلوت هم در آن برای همیشه شکل بگیرم

راضی
وَ مثل ِ یک بُرِش [ چطور بگویم ] رُ لِت " آسانسور "

* با موهایم مشکی ، زیرا

خاکم مشکی ، زیرا

ایوانم ، مشکی " یا مجیب "

* پس ما زن های همسایه ،

با سینی هامان بر ایوان وَ سینه هامان لای کبوتران ،

به هم نگاه نکردیم

زیرا من بلند گریه می کردم

وَ چانه ام از سنگ وُ باد ، پر شده بود

زیرا من

باید همیشه چیزی برای رطوبت پیدا کنم

زیرا من

از کناره ی سینی ها می ریزم اگر دروغ بگویم

من – سِرّ ُ المستتر – با زن های همسایه گفته ام

یکی از ما هزارتن ، زیباتر است

یکی از ما ،

فاحش ترین دروغ ِ درختان ِ سردسیر ، در برج ِ ابتر است

" یا مجیب "

" پگاه احمدی " با تمایل به تَمَرّد از تاریکی و گریز به سمتِ روشناییِ درون ، روشنایِ تابلویی را که خلق کرده است حفظ می کند و به یک کُنتراستِ مطلوب می رسد .

* حلقه های دایره باز است

نور می آید

وَ گوشه هایم را در آب فرو می بَرَد

" عاشقانه ی عرفات "

« میثم ریاحی /

سی اُم مُرداد ماهِ 86 »

- پانویس :

1) مَدِّ نظر نگارنده : شعر یا مُجیب چاپِ ماهنامه ی بین المللی نوشتا ، شماره 3 - ص 24 ، شعرِ آسانسور چاپ سایت کتابِ شعر و شعر عاشقانه ی عرفات چاپِ سایت ادبی والس بوده است .

2) دعایِ صَفوانِ بن مِهران معروف به دعایِ عَلقمه بن مُحمّد حضرمی

3) ژان بودریار

نقد منصور جعفری خورشیدی بر " ماه ، حلقه ی بی انگشت "

sharveh — Sat, 07 Feb 2009 12:33:18 GMT

تکوین واژه ها

بر رسی مجموعه شعر " ماه ، حلقه ی بی انگشت "

منصور جعفری خورشیدی

ماه ، حلقه ی بی انگشت

سروده ی " میثم ریاحی "

انتشارات : داستان سرا – 1386

" ما هیچ وقت به نهایت متن نمی رسیم " " لیوتار "

همیشه در راه هستیم ، هیچ وقت به مقصد نمی رسیم .

" لذت ما از متن ، لذت راه است . " " رویایی "

و نه لذت رسیدن ، وقتی در راه هستیم به مقصد فکر نمی کنیم . با راه بودن و در راه بودن ، خود به خود انسان را به کمال نزدیک می کند .

ما همیشه در جست و جو هستیم و کشف شاعر از پدیده ها یعنی خلق زبان و تکوین واژه ها در ساختمان شعر ، چون مفهوم رسیدن در شعر و در حرکت شاعر وجود دارد .

و در تخیل شاعر چیز دیگری در حرکت است که سرعت سطر را می سازد . و قلمرو تصویر در شعر یعنی ورود به جهان زبان در عبور از فاصله های ذهنی ،چون طبیعت تمام زبان های زنده ی دنیا را تصویر می سازد .

توقف در خیا ل و توقف در زبان ، شاعر را به کسب تجربه های ناب نزدیک می کند .

شاعر باید اصل شباهت ها را از متن دور کند و به عین برسد . در عین مفهومی از دیدن وجود دارد که شباهت به چیزی ندارد فقط نوع نگاه را تغییر می دهد .

وقتی عین از فضای ذهنی شاعر گذر می کند یک تکان ناگهان ، خیلی سریع اتفاق می افتد .. در این اتفاق فاصله ی ذهنی از دو بُعد عبور می کند و به بُعد سوم حرف می رسد .

راه رسیدن به ما ورا که معمار رابطه ها است . در حقیقت تبانی آن دو سمت دیدنی مخاطب را دعوت به دیدار آن سمت ندیدنی می کند . و با یک چرخش دَوَرانی به کشف غایت اشیا می رساند . برای خلق موقعیت جدید در شعر، تا جهان اطراف را به دلخواه خود تغییر دهیم برای قرائت جدید از هستی و ایجاد موقعیت تازه برای ابراز اندیشه در شعر .

با این تمهیدات وارد مجموعه شعر " ماه ، حلقه ی بی انگشت " می شویم .

" انگشت روی سنگ "

" هنوز هم / دریا / چشم های تو را / مشق می کند / نسیم / در ادامه ی پیراهنت می وزد "

واژه های منتخب در این مجموعه نشانه های تصویری از جهان بیرونی شاعر است . و تصویر حقیقی و مرئی در زبان شاعر برای رسم جهان .

ارکان زبان را تفکر شاعر می سازد . هرچه فضای این تفکر بیشتر باشد ، زبان گسترده تر خواهد شد . و هر شاعری به اندازه ی توان فکری خود از کلمه استفاده می کند .

جهان را توانایی ذهن شاعر اداره می کند . پنجره ای برابر چشم تا گستره ی درون خود را به دنیای پیرامون منتقل کند .

وسعت و قلمرو نگاه شاعر را محیط اطراف او می سازد . هر چه قلمرو نگاه وسیع تر باشد تجربه ی انتقالی قوی تر است . در این مجموعه به نظر می رسد که قلمرو ذهنی شاعر باز و جغرافیای تماشای او بسته است .

او می خواهد همه ی گستره ی اطراف و پدیده های پیرامون خود را در شعر ترسیم کند . اما خاطرات کودکی مانع این بلند پروازی است . و مانع بزرگ تر مثل سنگ پشت آب ،

" مادرم / آب / و رودخانه ای آرام / چقدر سنگ / پشت آب / پنهان است "

شعر طرح : صفحه ی 9

و چه اندازه تفکر پشت این تجربه نهفته است . که اگر باز شود ، دیگر پنهان نمی ماند .

طغیان ذهن مثل طغیان آب خواهد شد .

" دختر هفت گریه / گیسوانت را / شلاق بزن / بر کوه / بر شب من "

شعر آخرین گل سرخ : صفحه ی 10

گیسو: نماد پریشا نی است . در برابر شلاق : نماد مستبدانه علیه کثرت که در پشت ،یا در کف دست نشانه های ضرب و شوک را بر جای می گذارد .

اگر شاعر " ماه ، حلقه ی بی انگشت " متعدی باشد مثل کار کرد فعل متعدی " می بارند " در:

" آفتاب را / - با گونه هایت می بارند - / کلماتی / که با پوست کودکانه ات / متولد شدند " صفحه ی 12

شاعر بیدار درون خویش و اطراف خویش خواهد شد . بی قرار و تپنده ، با انگشت های اشاره که هوای پروانه های سپید در سر دارد . با آب می آید و به دریا می ریزد یعنی حرکت آرام برای رسیدن و ادغام شدن که سر انجام آن حرکت ، برکت صاعقه روی سطر های سپید کاغذ ، برای نوشت شعر تا حاکمیت سکوت را در هم بریزد . و به سمت طلب خیز بردارد تا خود را آغاز کند .

" پرنده اَت را به من بسپار / و عصر های بهاری را / که بر شانه ی مرد مهاجر /

سپید می شوند " شعر شهود : صفحه ی 15

شاعر در شعر " شهود " حضور خود را در هنگامه های بی وقت غیاب می جوید با پرنده ای که نماد پرواز به سمت کمال است . هجرت و حرکت تا رسیدن به جایی که :

" در هیاهوی لاله ها / سکوتی را / به بال های پرستو می بخشند " صفحه ی 15

" خواب دیدم / که پرستو باشم / دریا / پرواز / با کدام کوه /آغاز شد . . . " صفحه ی 16

پرستو شدن و پرواز یعنی : حرکت آگاهانه به سمت سپیدی روشن ، مثل برف ، سپید سپید

" می خواهم / برف باشم / آب / تنها راه رسیدن است / باران به آفتاب می زنم /

که مثل من باشی / . . . دوباره بیا / برای کودکی هامان / و بهارتر از زیبایی دریا باش / بهارتر از زیبایی باران / بهارتر از زیبایی شب "

شعر بهارتر از زیبایی : صفحه 18

چرا شب ؟ وقتی شاعر می خواهد به وسعت قرن سپید شود . در این شعر کارکرد صامت ها و مصوت ها ، اُفت و خیز شاعر را نشان می دهد که به دنبال آرامش پس از سرعت و حرکت تا رسیدن به زلالی روشن در پهنه ی بی انتهای زمین. و زیبا ترین جلوه ی هستی است .

شاعر در گذر از همه ی نماد ها و نشانه ها می خواهد این گونه تجلی خود را میان بهار و دریا و آب نشان دهد . نماد های دیگری در این مجموعه حضور خود را در برابر مخاطب اعلام می کنند که هر کدام بار معنایی ویژه دارند .

نماد هایی چون : پرستو ، پروانه و پرنده - نسیم ، آب و دریا – گیسو ، گل و مرگ در جغرافیای بسته و در سراسر کتاب اثر خود را در ذهن خواننده بر جای می گذارد . و هر کدام در جایگاه مناسب شکل دیگری از استعاره و مجاز هستند .

شاعر جوان ، میثم ریاحی . در جست و جوی راهی است تا به فرم در شعر برسد . و معنا گریز باشد که هست . وقتی به کشف برخی از عناصر موجود در شعر می رسد . و حیرت ناشی از برخورد با اشیا و پدیده ها به دلیل کسب تجربه در خوانش شعر و مطالعه در زمینه ی شعر از خود بروز می دهد .

و در برخی شعرها بی توجه به بار معنایی به شکل کلمه توجه دارد تا زیبایی را در زبان خود خلق کند . این گونه است که خود را در معرض خطر می اندازد . آن هم در محدوده ی تنگ شن های ساحلی و در خلوت یک میدان و یک راه .

" جغرافیایم / جایی میان شن های ساحل است / نه باز مانده ای از سقوط فصل ها /

جایی / که شهوت گیسوی زن جاریست / از اندیشه ی بهار / می دانم / باید بگویم

زیباست / اگر پرنده ای / از لبان سپیده بمیرد "

شعر کولی : صفحه ی 26

ابهام در برخی از شعر ها به چشم می آید . بی آن که ساختار هنری داشته باشد . نوعی تکلف ایجاد می کند . که ناشی از پیچیدگی ذهن شاعر نیست . که شاعر پیچیده نیست .

" بوی سرو می دهم / علف های سرد روزنامه / - تقسیم – به دست باد / گودال های

آسمان / و تصویر یک نگاه / پهلو های در هم یک صورتم / - شاخه ای ریحان "

شعر استنشاق : صفحه ی 43

" نشسسته ای/ و در این نخلستان / دریا را / به سطل زباله انداخته اند "

شعر چند روی یک سکه : صفحه ی 45

" در خاک صفر / سرم توی لیوان جا می شود / و جا می شود جهان جای باد /

جای سفره " شعر 5 : صفحه ی 63

سوی دیگر آن اجرای به موقع کلمه و احضار درست آن در مصراع یا قطعه که نشانه ی قوت است .

" احساسم از ماه آویزان / چشمانم / خسته از حوالی دریا / دیگر هزار بار در مزار های شریف زمین مرده ام هنوز" شعر گذر: صفحه ی 24

" قیامت / چشمانم را کسل می کند / کفنم را / پروانه / و زیبا ترین سقوط را / شاخسار پشیمانی شن و آفتاب " شعر : 4 صفحه ی 46

" در خیمه های آب / علف های بازیگوش را / به در یا می خوانم/

- کاش / دریا / حضور گل را / شعله می گرفت "

شعر حلقه ی دوم : صفحه ی 55

در حلقه ی سوم : شاعر به التماس زنبق ها پا سخ می دهد و سینه اش را مامن رنگ و جهان شریف زخم ها می کند . تا نوستالژی خودرا در " کبوتران مرگ " و " هفت ناتمام در دنیا " و حلقه های گم شده میان - چهار و هفت - پیدا کند .

شاعر در دیداری کردن تجربه های خود موفق بوده است . با تلاش آگاهانه وارد قلمرو نحوی زبان شده است . کاری که شاعران بزرگ مثل "رویایی " و شاملو " کرده اند . تا جایی که در انتقال معنا خود را با مشکل رو به رو کرده است . منظورم آن بخش از شعر هایی است که شاعر عمدتا به ارائه ی معنا توجه داشت .

شاعر به موازات درک و دریافت خود از محیط و تحولات موجود پا در قلمرو معنا گذاشت . آن جا که: وارد ترادف می شود و به تکرار فعل دامن می زند . تا معنای حرف را

در متن مستقر کند . گاه متوسل به زبان گفتار می شود .

" این روز ها / کسی / ضامن دست های خود هم نیست " صفحه ی 36

" مادرم / هر کار کرد / نتوانست / زن باشد " صفحه ی 58

" خاتون / نه روی مس / اینجا روی هر چه باداباد /

قدم می گذارد و / فریاد می زند " صفحه ی 74

استفاده از عناصر و پدیده ها در فضای اندیشه ی همه ی شاعران حاکم است . اما بستگی به جغرافیای زیست محیطی شاعر دارد . کویری باشد یا شمالی ، نوع نگاه را عوض می کند. در این صورت هیچ منظری از دریچه ی چشم دیگران نباید تماشا شود مگر داوری تا دیدگاه سراینده شناخته شود . شاعری که در گزینش واژگان به همه ی جنبه های زیباشناسی نظر دارد . نوع نگاه او تفاوت دارد با آن که فقط به جنبه ی معنایی می پردازد .

شاعران موفق کسانی هستند که بار معنایی کلمه را هماهنگ با آهنگ درونی قطعه انتخاب می کنند . نظم و توالی مصوت ها برای اجرای احساس و عواطف در شعر کاربرد دارد و تداعی شاعر در حوزه ی تخیل کمک بزرگی در خلق تناسب ها در شعر می کند .

هر شاعری شگرد های متفاوت با دیگری در بهره وری از واج آرایی ، موسیقی کلام ،جا به جایی نحوی ، ایهام و ایهام تناسب ها دارد . تا زبان خود را گسترش دهد .

میثم ریاحی ، اما تمام تلاش خود را به کار گرفته است تا بتواند با استفاده از موارد فوق واقعیت موجود را در موقعیت های مختلف به سمت فرم و ساخت شعر هدایت کند .

" چشمانم را بیاور / و سینه ریزت را از گلاب بردار / دار یک خوشه انار

زیباست / حتا اگر شکوفه اَش / در سیب / خلوتی داشت "

شعر بازگشت باز : صفحه ی 69

" وقتی که شب خود ش را دراز می کند / یلدا می شود / دور از تمدن آب ها "

شعر 1 : صفحه ی 71

" با بوته های آبشار / وقتی که ابر ها فرار می کنند / باز هم / پنجره ها /

کودکان ناگهانم هستند " شعر : 5 صفحه ی 72

" خاتون / در ابتدای شب نشسته است / و غریبانه آسمانش را / درتنور /

قرینه می کند " شعر 5 : صفحه ی 76

شاعر در این حوزه تلاش می کند تا بهتر به تماشای اطراف و پدیده های پیرامون خود بنشیند . ندیدنی ها را دریافت و دیدنی ها رامنظر نگاه خود کند . به " انحنای کشیده " ی

دریا ، " چشم نا متناهی " را ضمیمه کند . تا " پنجه در پنجه ی آفتاب " همه ی گستره ی زمین را " حکمی برای زائر " در حکومت دریا کند . تا " میدان / و همهمه های نگفته اَش / مثل تمام مرگ " دو گانه شوند .

دی ماه 1387

منبع : مجله ی ادبی پیاده رو

** در صورت تمایل می توانید در قست لینک های روزانه و برخی پست های پیشین این وبلاگ دیگر نقدهای مکتوب بر مجموعه شعر "ماه ، حلقه ی بی انگشت را از : رضا براهنی ( یادداشت )/ علی مسعود هزارجریبی / مهرنوش قربانعلی / سهراب رحیمی / رضا حیرانی / فرهاد اکبرزاده / آرش نصرت اللهی / وحیده سیستانی / سینا علیمحمدی / سید حمید شریف نیا / بیژن باران و ... مطالعه بفرمایید . ( میثم ریاحی )

شعری از دفتر "مثل بادبادک ها / در ظلمت میوه و / پهلوهای معلق تو"

sharveh — Wed, 24 Dec 2008 19:26:18 GMT

برخی دوستان از من درخواست کردند تا کتاب اول ام " ماه ، حلقه ی بی انگشت " را برای شان ارسال کنم ، باور کنید متاسفانه یا خوشبختانه من حتا برای خودم فقط یک نسخه از کتاب ام را دارم و موضوع اصلن .... نیست . تمام کتاب ها یا فروش رفته و یا من در حد توان برای تعدادی از دوستان که می شناختم ، ارسال کردم . تنها در سفر قبلی که به دعوت کانون ادبیات ایران به تهران داشتم ، حین گشت ام در انقلاب ، تعداد ۵ نسخه از کتاب ام را در کتابفروشی خانه شاعران ایران ، رو به روی دانشگاه تهران( پاساژ فروزنده طبقه ی همکف یا زیرین بود فکر کنم ) دیدم ؛ گفتم ، فقط برای دوستانی که مایل اند ...

این شعر از دفتر : " مثل بادبادک ها / در ظلمت میوه و / پهلوهای معلق تو " از کتاب در دست انتشارم انتخاب شده که مدتی است برای دریافت مجوز منتظر است . امیدوارم ... / موفق باشید !

***

این طور که آرام بُلند می شوی و پَرسه می زنی و قرمز ِآرام می روی

این طور که به حاشیه هایِ گرم می روی و سُرخ می شوی

این جا بدونِ فاصله هایِ دست هم باران می بارد

بدونِ فاصله هایِ دست هم ناگهان آب می میرد بدون فاصله هایِ دست

بدونِ فاصله هایِ دست هم

دست هایِ تو شکلِ مَجروحِ یک آسمان است که می اُفتد

که باران می گیرد و تو را به خواب می برد باران

بدون فاصله هایِ همین دست هم

آن قدر باخته ام به آسمان

که می توانم تو را با هر چه ندارم شرط ببندم و دیگر نترسم از آرزوهایم

دیگر نترسم و

دست ببرم به تَنَم تا بلند شوم و بلند شوی با چشمانِ کودکانه ام

زیرا تا پایانِ آتش را

تا ابعادِ آخر ِآب لال مُرده ام

لال

آن قدر مُرده ام

که پروردگار ِتو

بدون آنکه فکر کند به آخرتِ انار و

ببازد به پیراهنِ عجولِ دستانم وَ پرواز ِ فصل ها

تو را

با یکِ دریاچه یِ تلخِ نامتعارف می گیرد وَ می نوشد

بی آنکه بیاندیشد

به ایّام ِآب و

شایعه یِ رودخانه ای که می آید و رودخانه ای که می آید می آید

و تو

گاهی بدون آنکه بمیری

بدون آنکه با بادهایِ موازی بنشینی

شرطِ بارانی

اتوپیای غزل

sharveh — Sun, 30 Nov 2008 11:30:18 GMT

این مقاله به درخواست دوست عزیزی ، نوشته و در جلسه ی نقد و بررسی کتاب " گریه روی شانه ی تخم مرغ " در گرگان قرائت شد .

ریاحی - تیرگر - کریمی

" اُتوپياي غزل "

تأملي بر جريان "غزل پست مدرن"

با نگاهي به مجموعه ي " گريه روي شانه ي تخم مرغ "

- ميثم رياحي :

پرداختن به نام ها ، جريان ها ، جدال هاي بر سر هيچ و بطور كل مباهَله و تعزيرهايي اين چنين ادبي (؟!) براي من نوعي هيستري به بار مي آورد كه هميشه از درگاه آن و حتا شناخت نرولوژيِ حركتش پرهيز داشته ام . اين موضع ، براي محل نگذاشتن به " غزل پست مدرن " نيست بلكه مي خواهم نشانگر بي تفاوتي من به تيترهاي گوناگون ِ پيش رو باشد زيرا هميشه از جانبي گرايي و وضعيت ترديد ميان آنچه مي بينم و آنچه واقعن مي بينم نيز پرهيز كرده ام .

‹‹ در تركيبِ " غزل پست مدرن " واژه ي " غزل " به عنوان مجازِ جزء از كل تمام قوالب كلاسيك و معتقد به چهارچوب قرار گرفته است. ›› (1) بنابراين براي شناخت اين نِحله ابتدا بايد با متدلوژي خاصي به كندوكاو ِ در " شعرهاي كلاسيك " و سپس جريان " پست مدرن " پرداخت و آنگاه به نتيجه نشست كه آيا اين دو به تقابل هم مي آيند يا به تعامل ؟ آيا تركيب حاضر با تعارض هايي كه در بطن خويش دارد و مي پروراند ، مي تواند خواستگاه ِ نگاه نويني به سنت كه به نوعي از پيشينه و تأخري كاريزماتيك در جامعه ي ما برخوردار است باشد ؟ و يا خير اصلن همنشيني چنين واژه هايي را بايد مايه ي تضييع يكديگر دانست و حاصل نوعي روان پريشي انديويدواليستي كه از مبثوت گشتن آن بايد خودداري نمود .

" فرد موراماركو " در مقاله اي در يك تعريف كلي گرايانه ، " تلفيق دغدغه هاي اجتماعي و نوآوري هاي زيبايي شناسانه را مشخصه هاي جو ادبي فراگيري مي نامد كه پسامدرنيسم مي خوانيم . " پسامدرنيسمي كه به روايتي (؟) در دهه ي پنجاه ميلادي افرادي چون گينزبرگ و كروآك و بعدتر همراه با آنها ديگراني در جنبش بيشتر اجتماعي بيت (BEAT ) آغازگر آن بوده اند . پسامدرن مانند بسياري از جريان هايي كه پيش از خود دارد و با تيزبيني خاصي منكر آنها نمي شود ، با ظهور خود ، خواسته يا ناخواسته نام هاي بسياري را زير چتر خود مي گيرد و آثار پيشرو همزمان را مانند هر جريان نوظهور ديگري به خود منتصب مي كند . بگونه اي كه ما امروزه با گذشت دهه هاي مختلف و جدال هاي بسيار ، ناگزير از پذيرش آن مي باشيم ؛ با اينكه هيچ گاه شاهد اتفاق نظر و تعريف صريحي از سوي صاحب نظران بر سر مفهوم اش نبوده ايم .

در تركيب " غزل پست مدرن " پيش از اصطلاح پست مدرن ، مجازن با شعر كلاسيكي روبه روايم كه در جامعه ي ايراني ما چندان به شناخت ، حداقل در سطح ِ ظاهري اش نيازمند نيست . واژگان چنين تركيبي از نگاه هاي بسيار ، اگر در ظاهر بلحاظ يكي از خصايص پسامدرنيسم كه آن هم بازنگرشي است كه به سنت دارد و نابودي آن را موجب خاموشي مي پندارد ، به تعادي ِ هم برنخيزد ، اما در لايه هاي دروني خود به پارادوكس هايي دچار است كه ذكر نكته به نكته ي آن مجال بيشتري را مي طلبد .

از ديد من " غزل پست مدرن " نوعي حركت ارتجاعي است كه هيچ گاه به ارتجال دچار نيست و با قرار گرفتن در كنار حركت پست مدرن و با تكيه بر اصل يا فرعي از اين حركت عظيم (؟) كه گفته است : " سنت ، پيشرفت مي كند " مي خواهد ارتجاء به امروزي كردن جامه اي كهن داشته باشد . حركتي كه برخي آن را ماليخوليايي مي پندارند و توهين به قداست و شرافت غزل . برخي نيز نامتجانس و التقاطي . برخي مي گويند ظرفيت و پهناوري ِ(immane) اين غزل ِمنكوب و معصوم و مُرشّح هر حركت بزرگي را ممكن مي سازد . عده اي هم فرياد مي كشند " ما چگونه در دنيايي ديوانه بدون ديوانه شدن سر مي كنيم ؟ " اين ميان شايد اگر "اومبرتو اكو" حضور داشت بار ديگر مي گفت : ‹‹ متاسفانه ، اصطلاح " پسامدرن " اصطلاحي همه فن حريف است . ››

جدا از مسائل مطرح شده اگر از نگاه ِجامع تري به مسأله بيانديشيم و از انصداع بحث خودداري كنيم ، مي توان با كمي ترويح به اين جريان ، " غزل پست مدرن " را نحله ي تجربي خوب و خاصي براي قوالب كلاسيك دانست تا خود را نزديك تر به مخاطب حرفه اي و پيگير شعر امروز كند . البته اين به معناي دور بودن مخاطب حرفه اي و پيگير شعر امروز از ادبيات كهن نيست بلكه هدف تجربه ي امروزين شاعراني است كه سرايش در قالب هاي كهن دارند . با اندكي توسع نسبت به اين جريان ِدر حال تجربه به جاي توبيخ مي توان در توجيه حضور توأمان ِدو واژه ي "غزل" و "پست مدرن" در يك تركيب ، واژه ي پست مدرن را مديوم حضور تكنولوژي ، ابزار و اصول دنياي مدرن در قالب هاي كلاسيك دانست كه هدف غايي آن رسيدن به يك وضعيت پست مدرن است . حال در اينكه " هدف " تا چه اندازه ميسر مي گردد جاي بحث مبسوط دارد . اما بايد قبول كرد تا حدي برخي از دغدغه هاي پسامدرنيسم و موارد ياد شده در مقاله ي "شناسه هاي غزل پست مدرن" از قبيل دغدغه هاي اجتماعي ، شكست روايت ، نگرش نو به مسأله ي زبان و همچنين امكانات آن در اجرا ، ديد موازي ، تصرف در نحو ( مثلن : دارم از اتفاق مي افتم ... و نيز از قول مقاله ي ياد شده : و زن گرسنه شد و از لبش شروع گريست ) و همچنين نقد فلسفي و روانكاوانه با رويكرد جامعه شناسانه را مي توان تا حدودي در غزل پيروان اين جريان و در مجموعه ي " گريه روي شانه ي تخم مرغ " مشاهده نمود . هر چند كه بسيار قبول دارم كه هيچ وقت به بلاتكليفي يا پا در هوايي (indeterminacy) و حضور در همه جا (immanence) دو گرايش محوري تشكيل دهنده ي پسامدرنيسم و برخي ديگر از مسائل كه از حوصله ي من و اين متن خارج است آنچنان كه بايد نمي رسيم .

مجموعه ي " گريه روي شانه ي تخم مرغ " كه برگزيده ي آثار اولين جشنواره ي غزل پست مدرن است شايد بلحاظ پرسپكتيو بتواند دورنمايي از اين جريان را ارائه دهد اما اگر بخواهيم اندكي از ديد پاتولوژيستي (؟) اين مجموعه را آسيب شناسي كنيم در يك اظهار نظر ساده مي توان گفت كه اي كاش دست اندركاران امر اندكي حساسيت بيشتر در انتخاب آثار به خرج مي دادند . در خوانشي كه بر اين مجموعه داشتم با استعدادهاي خوبي گاه رو به رو گشتم كه خود جاي اميدواري است و براي غزل مبارك ! [ هر چند كه با آثار تعدادي از اين دوستان پيش از اين آشنا بوده ام ] اما گاه با سهل انگاري هايي در مسائل ابتدايي روبه رو شدم كه ذهنيتم را به سير انتخاب و حضور اين آثار در مجموعه اي كه به نوعي ادعاي پيشرو بودن و دوري از كليشه دارد تا حدودي خراب كرده است . مثلن يكي از اين موارد ، استفاده ي نامناسب از تتابع اضافات در غزل صفحه ي 15 است كه كِش آمدني بي مورد را موجب مي گردد :

جاسوس ِ بي وفاي ِنظر تنگ ِنانجيب

- اين فحش ها براي همين ثانيه ت بسه ... آزاده شريفي ص 15

حال در مقابل اين استفاده ي نامناسب ، به كاربرد تتابع اضافات در اين بيت از غزل حافظ بنگريد :

شرح شكنِ زلف ِخم اندر خم ِجانان

كوته نتوان كرد كه اين قصه دراز است

حافظ/غزل 40/نسخه ي غني و قزويني

كه به نوعي بيانگر همان است كه در مصراع دوم ، خود بيان كرده است ، يعني بلندي گيسوي ... . و يا چينش و همنشيني رندانه ي چنين واژگان و تركيب هايي در كنار هم كه به خودي خود نمايانگر سراسر ، آشفتگي است :

زلف آشفته و خوي كرده و خندان لب و مست

پيرهن چاك و غزلخوان و صُراحي در دست

حافظ/غزل 22/نسخه ي غني و قزويني

البته چنين استفاده اي را در مورد مناسب خود هم در اين مجموعه شاهديم . مانند اين بيت از غزل صفحه ي 66 كه مي تواند نشانگر يك انتظار طولاني باشد :

مثل ِنگاه ِچشم ِخيس ِخيره ي ِ... خسته

توي ِشب ِ " آن كوچه اي كه بي تو مهتابم ! " زهره جعفرزاده ص 66

و يا حتا نمونه ي بهتري در اين مصرع از مجموعه ي "فرشته ها خودكشي كردند" :

‹‹ دراز ِپاك ِدراز ِكشيده به گناه ! ›› ص 15/ سيد مهدي موسوي

مسئله ي ديگري كه مي توان آن را به عنوان يك نقيصه در كليت مجموعه در نظر گرفت ، پرداختن به مواردي گاه دستمالي شده از سال ها و حتا قرن ها پيش است . مانند كاربرد ِ بيت هايي با تمِ تقابل كهنه ي "عقل" و "عشق" ،آن هم در پوسته ي شعر :

پاي اجاق گاز قديمي نشسته عشق

كه تا هميشه زر بزند : عين...قاف...لام! هدا قريشي شهري ص 11

و در موردي ضعيف تر :

عشق ذاتا برادر عقل ست ، هر دو در يك رَحِم بزرگ شده اند

عقل در دام غم نمي افتد ، عشق اما اسير مي آيد

محمد مبلغ الااسلام ص 56

كه يك مصداق بارز اين گفته را در بيت هايي از يك غزل باز هم حافظ مي توان مشاهده نمود :

‹‹ در نظربازي ما بي خبران حيرانند

من چنينم كه نمودم دگر ايشان دانند

عاقلان نقطه ي پرگار وجودند ولي

عشق داند كه در اين دايره سرگردانند ››

حافظ/غزل 193/نسخه ي غني و قزويني

"ادوارد دالبرگ" معتقد است كه ‹‹ يك ادراك بايد مستقيمن و بي درنگ به ادراكي ديگر منجر شود ›› اما ملاحضه مي فرماييد كه خواندن چنين بيت هايي نه تنها ما را به درك مناسبي از اين سيره ي سرايش نمي رساند بلكه تنها ما را به تجربه هاي موفق نمونه هاي ياد شده بازگشت مي دهد ؛ فكر هم مي كنم كه هم عقل و هم عشق حكم كند كه ما از باز نمايش حداقل تجربه هاي موفق پرهيز كنيم . اين ميان البته تجربه هايي هم داشته ايم كه با بازنگرشي قابل قبول همراه بوده اند . مثلن علي رغم اينكه به صورت بسيار نامحسوس در مواجهه با بيت زير تداعي اين مصرع از حافظ : ‹‹ و اندر اين كار دل خويش بدريا فكنم ›› را همراه داريم اما هيچ گاه نگاه حاضر مقدمات آمال روح مخاطب اليت را به بار نمي آورد :

دل من قصد خودكشي دارد دلم از ارتفاع / دل ِبسته به تيربارانم از خودش بي دفاع

. .

مي افتد مي افتد

حتا مي توان مدعي شد كه اين روح تا حدودي با خواندن بيت دوم تازه تر نيز مي گردد :

‹‹ دل من مي رود به سربازي دل من تير مي كشد پشتش

اسلحه مي كشد به روي خودش مي چكد ماشه زير انگشتش ››

شهرام ميرزايي ص 40

و همچنين اين قطعه ها :

‹‹ جغرافياي مرگ بكن بستر مرا ›› وحيد نجفي ص 6

‹‹ توي چشمان تو فرو بروم ، قول دادي ! نياورم بيرون

بدن لخت من اجازه بده تا بخوابد درون كاسه ي خون ›› ليلا اكرمي ص 46

‹‹ با شيطنت جهان خودش را نظاره كرد

گرگي براي اسب شدن ، استخاره كرد ›› سيد مسعود حسيني ص 42

‹‹ سنگيني غريزه ي يك شهر جانور

بر شانه هاي دختركي خوش قيافه است

كه در خودش خميد ... و در دفترش نوشت

قانون همان وسيله ي حفظ منافع است ›› مهدي معارف ص 10

و نمونه هاي بهتري از چهره ي جدي تر اين جريان ، سيد مهدي موسوي ( چاپ شده و نشده ) :

‹‹ دارم از اتفاق مي افتم ، مثل از چشم هاي غمگينت

مثل از زندگي تو بيرون ! مي زنم / زير گريه ات را هم ›› منبع : پیاده رو

‹‹ مثل يك مرده تخت خوابيدن مثل يك تخت، خواب را مردن ››

‹‹ مرا پنير شبيهي كه قهوه مي موشي ›› منبع : فرشته های خودکشی کردند :

‹‹ ديوار مست و پنجره مست و اطاق مست

اين چندمين شب است كه خوابم نبرده است ›› منبع : پیاده رو

و ... شعرهاي ديگري از خود ايشان كه گاه بستر مناسب تري براي اظهار نظر را فراهم مي آورند .

در مجموع در يك اظهار نظر كلي و بدور از ديد مُبَدّد و همچنين سفسطه گري مي توان در انتريكي كه اين جريان ايجاد كرده است به آينده ي آن و سيري كه دارد نا اميد نبود . چرا كه ايهاب حسن در مقاله اي اينطور بيان دارد كه : ‹‹ يك اصطلاح تازه براي مبلغان اش فضايي در زبان مي گشايد ›› . هر چند اين سوال خواه ناخواه نيز در ذهن متبادر مي گردد كه درست است كه پسامدرنيته بر خلاف آنچه كه در نامش احساس مي شود سير خطي ِ: سنت-مدرنيته-پسامدرنيته را رد مي كند اما بايد به اين نيز انديشيد كه مدرنيته در كجاي سرايش امروزين قالب هاي كلاسيك اتفاق افتاده است و اگر اتفاق افتاده است در چه پروسه ي زماني و در چه مدت تجربه شده است . البته شايد هم اينچنين كه ژان فرانسوا ليوتار مي گويد بايد فكر كرد كه : ‹‹ براي مدرن شدن ، نخست بايد پسامدرن بود . ›› (؟!) اما در هر صورت ، غزلي كه مي خواهد با چنين پسوندي در يك زيست گاه ِانتقادي –اجتماعي و بدور از مغازله هاي معمول و همين طور با يك نگاه كاملن تأويل مدار به زندگي خود ادامه دهد ، نبايد شكلي چنين در ادامه ي محتواي خود (2) داشته باشد كه از مشاركت مخاطب و رونمايي فضاهاي تازه در كلمه و همچنين غير مترقبه گي براي او ، خالي است :

‹‹ دي ماه ، زير برف زيادي ست عشق من ›› وحيد نجفي ص 7

و يا تكرار خود با رديف " شروع شد " در غزل ص 38 كه در همين چند سال فكر مي كنم چندين و چند غزل با اين رديف شنيده ام كه در غير اين صورت ما تنها با "آبراكسا"ي ِناممكن ديگري رو به رو خواهيم بود .

بندرگز

نوزدهم آبان 87

پانوشت:

1) شناسه هاي غزل پست مدرن / سيد مهدي موسوي

2) رابرت كريلي : « شكل چيزي جز ادامه ي محتوا نيست »

منبع : پیاده رو

دفتر "سراب ها" از مجموعه ای در دست انتشار / میثم ریاحی

sharveh — Sat, 11 Oct 2008 20:30:18 GMT

و نیمروز همین قدر آسان

اگر خونِ تو را می بوسم

به خاطرِ پایانِ پاره هایِ جهان نیست

به خاطرِ آمدنم از پلک هام نیست

و گلویم اگر

گُر می گیرد و

می بَرَدم به بام و نِی لَبک هایِ وارونه ام

به خاطرِ عکسم از شبیهِ گیسوانِ تو نیست

به خاطرِ وقتم از حالایِ آب نیست

به خاطرِ من

تیک تاکِ تابستان

و ستاره ای که نمی جنگد نیست

از ما کدام سو می آید و

کدام پنجره تا اَذان تلخ نمی شود

که من برگردم و

آخرم را

بزنم به باران وای بمیرم

از ما

کدام سو می آید ماه

که تو بتوانی

بنشینی و

برایِ آمدنِ شمالی که از دروغِ بزرگِ تمشک ها باز می گردد

کفِ مُرتَّبی بزنی

وقتی هر روز

از شانه هایِ تو

گوزنِ گُسترده ای سفید

می آید و

در چشمانم مُنتشر می شود

چگونه مُرده ام ؟

و تکرارِ کُدام ویرانه ام ؟

وقتی تو

در فاصله هایِ من

دنبالِ جنگلِ تازه ای

از شکلِ روز و همین حاشیه هایِ زخم می گردی

آیا زنی که آویخته شد

بالا رفت

و در خاک پایِ حنجره هامان خندید

من نبودم ؟

تنها

میان آتش و نزدیکِ بالایِ آسمان

همین که آرزویِ مَحال نیستم

همین که جهان

اینگونه در آغوشم

می گیرد و

در شعری کوتاه می سُرایدم

همین که برعکسِ نگاهِ شقایقم

همین که در دو سویِ قاب زخمم

همین که

خاطره ای دیگر شکل نمی گیرد در چشمانم

همین برای همیشه مات تر سُرودنم

برای همیشه نزدیک – تَر بودنم به خواب

برای ملافه هایِ سفیدِ رویِ صورتم

برای گلویِ آرام و

جاری ام در آب کافی نیست ؟

منبع : نشريه ي دال

با اندكي تغييرات